CIELO MAGNO: ANG EKONOMISTANG HINDI NATATAKOT BUMANGGA SA MGA HIGANTE NG MINAHAN
Sa Pilipinas, kapag nakakita ng bundok, may nakakakita ng magandang tanawin. May negosyanteng nakakakita ng ginto. Si Cielo Magno, iba ang tanong: Magkano ang napupunta sa taumbayan, sino ang yumayaman, at sino ang nagbabayad kapag nasira ang kalikasan?
Mahigit isang dekada na niyang hinahamon ang makapangyarihang industriya ng pagmimina. Hindi puro slogans. May PhD, economic research, statistical analysis, at mga resibong mahirap sagutin ng press release.
Noong 2012, kinontra niya ang Chamber of Mines tungkol sa mining contracts. Ang prinsipyo ng resource sovereignty: ang likas na yaman ay pag-aari ng sambayanan, hindi ng kompanyang binigyan lamang ng karapatang magmina.
Parang lupang pinaupahan. Hindi porke ikaw ang gumagamit, ikaw na ang may-ari. At lalong hindi ibig sabihin na ikaw lang ang dapat makinabang.
Noong 2014, kinuwestiyon niya ang Semirara, na noon ay may humigit-kumulang 94% ng coal production sa bansa, dahil sa pagtanggi nitong pahintulutang isapubliko ang tax payments nito.
“They do not want to disclose because of trade secrets daw,” sabi niya.
Simple lang: Kung kumukuha ka ng yamang pag-aari ng bayan, makatuwiran lang na malaman ng publiko kung magkano ang ibinabayad mo sa gobyerno. Transparency and accountability ang tawag diyan, hindi pakikialam sa negosyo.
Noong 2020, sinuri niya ang pagmimina ng multinational company na OceanaGold sa Nueva Vizcaya. Gamit ang datos at statistical analysis, nakita sa kanyang pag-aaral na halos sampung beses tumaas ang water extraction mula 2010 hanggang 2011, kasabay ng mine development.
Dito pumapasok ang negative externalities: maaaring kumita ang kompanya habang ang mga komunidad ang sumasalo sa gastos sa kalikasan. Parang ikaw ang nagnegosyo, pero kapitbahay ang pinagbayad mo ng kalat at pinsala.
At sa usapin ng mining taxation, ipinaglalaban niya ang patas na royalties at resource rent capture. Dahil kung bilyon ang mineral na nahukay pero halos walang taxable profit dahil sa deductions, posibleng katiting ang mapunta sa gobyerno.
Isipin mo, may kumuha ng ginto sa lupa mong pinagamit mo. Kumita man siya o hindi sa kanyang accounting, nawala na ang ginto mo. Makatuwiran bang wala kang makuhang patas na kabayaran?
Gusto rin niya ng downstream processing—hindi puro hilaw na mineral ang iniluluwas, kundi mas maraming industriya, trabaho, teknolohiya, at value-added production dito sa Pilipinas. Hindi tayo dapat basta tagahukay habang sa ibang bansa ginagawa ang mas mamahaling produkto at nalilikha ang mas maraming trabaho.
Sa paghahambing niya sa industrial development ng Indonesia, napabuntong-hininga siya:
“Tayo, naka nganga pa rin.”
Iyan ang punto ng ekonomistang tumitingin lampas sa financial statements. At iyan din ang tapang ng taong handang kumuwestiyon sa malalaking negosyong may kapital, impluwensya, at mga abogado.
Hindi lahat ng pagmimina ay masama. Pero hindi rin sapat na kumikita ang minahan. Ang tunay na sukatan ng development ay kung nagiging trabaho, kita ng pamahalaan, maayos na serbisyo, at pangmatagalang kaunlaran ang likas na yaman—nang hindi ipinapasa sa mahihirap na komunidad ang pinsala.
Dahil kung ang ginto ay napupunta sa kompanya, ang buwis ay maliit, at ang pinsala ay naiiwan sa komunidad—kaninong kaunlaran ba talaga ang ipinagdiriwang natin?
Ang bundok, puwedeng mahukay. Ang mineral, puwedeng maubos. Pero ang kahirapan, bakit parang renewable resource?
BAYAN ANG MAY-ARI. DAPAT BAYAN ANG MAY PAKINABANG.