Çok tekrar ediyor olabilirim ama bir kez daha söyleyeyim: CHP’nin sosyal demokrat kimliğini tartışırken, SHP ile birleşme sonrasında yaşananları, ardından gelen siyasi tercihleri ve bugün yeni bir parti arayışının önünde duran soruları birlikte değerlendirmek gerekiyor. 1991 genel seçimlerinde yüzde 20’nin üzerinde oy alan bir SHP vardı. Buna karşılık, 1992’de yeniden açılan CHP, 1994 yerel seçimlerinde yaklaşık yüzde 4,6 oy almıştı. Farklı seçimlerin sonuçlarından söz ediyoruz; ancak bu rakamlar iki partinin birleşme öncesindeki toplumsal ağırlığı hakkında fikir veriyor. 1995’teki birleşmenin ardından Deniz Baykal; Yüksel Çakmur, Aydın Güven Gürkan, Ercan Karakaş ve Fikri Sağlar gibi SHP’nin sosyal demokrat birikimini temsil eden isimlerini partinin üst yönetiminde etkili biçimde tutabilseydi, farklı kanatlar arasında bir denge kurabilseydi, bugün CHP’nin sosyal demokrat kimliği hakkında başka bir değerlendirme yapılabilirdi. Benim eleştirim, bu birikimin korunmak yerine zaman içinde budanmış olmasıdır. 1992’deki yeniden açılışı da bu çerçevede değerlendirmek gerekiyor. CHP’nin yeniden açılması, 1980 öncesindeki bütün kadroların ve siyasi anlayışın aynı çatı altında yeniden birleştiği anlamına gelmedi. Eski CHP’nin siyasi mirası farklı partilere ve yapılara dağılmıştı. Dolayısıyla isim ve amblem devamlılığı, kadro ve ideoloji devamlılığını kendiliğinden sağlamadı. Bugün “Ben elli yıldır CHP’liyim” diyenlerin de bu ayrımı yapması gerekiyor. Elli yıllık bir aidiyet duygusu taşımak mümkündür. Ancak Ecevit dönemindeki CHP ile Baykal döneminde yeniden şekillenen CHP arasında hiçbir siyasi kopuş yaşanmadığını söylemek başka bir şeydir. CHP’nin faaliyetleri 1980 darbesiyle durduruldu; parti hukuken 1981’de kapatıldı. Darbe öncesindeki son genel başkanı Bülent Ecevit’ti. O dönemin CHP’si, ortanın solu ve demokratik sol çizgisiyle kendisini tanımlıyordu. Ecevit yeniden açılan CHP’nin başına geçse ve sosyal demokrat kadrolarla devam etseydi, başka bir siyasi gelişim yaşanabilirdi. Bu gerçekleşmemiş bir ihtimaldir; fakat yaşanan kopuşu anlamak açısından önemlidir. Benim değerlendirmeme göre, 1992 sonrasında şekillenen CHP’de sosyal demokrat siyasetten çok cumhuriyetçi kimlik öne çıktı. Cumhuriyetçilik ile sosyal demokrasi birlikte var olabilir. Ancak cumhuriyetçi olmak, tek başına sosyal demokrat olmak için yeterli değildir. 1995 sonrasında SHP’den gelen sol ve sosyal demokrat kanatların etkisinin azalmasını bu nedenle önemli buluyorum. Baykal yönetimindeki CHP’nin 1999’da yüzde 8,71 oyla baraj altında kalıp Meclis dışında kalması, bu dönemin en ağır siyasi sonuçlarından biridir. Bu tercihin devamını, AKP’nin 2002’de iktidara gelmesinden sonraki süreçte de gördük. Benim okumama göre Baykal ve ardından Kılıçdaroğlu yönetimleri, AKP’nin merkez sağdaki ağırlığı karşısında CHP’yi sosyal demokrat bir çizgide büyütmek yerine siyasi merkeze ve seküler sağ seçmene yöneltti. Kadıköy’ün eski ANAP seçmeni, İzmir’in Demokrat Parti geleneğinden gelen seçmeni CHP’ye gelsin istendi. Bu kesimler de geldi. Gelmelerinde bir sorun var mı? Elbette yok. CHP’ye üye olabilirler, parti içinde siyaset yapabilirler. Ancak gelen insanların partinin sosyal demokrat kimliğiyle buluşması gerekir. Parti, kendi kimliğini belirsizleştirerek yalnızca farklı çevreleri bir araya getirmeye çalışırsa üyelik artabilir ama ortak bir siyasi aidiyet oluşmayabilir. Bugünkü milletvekili ve belediye başkanı kadrolarında bu merkez ve seküler sağ yöneliminin belirgin bir ağırlık taşıdığını düşünüyorum. Sorulması gereken soru şudur: Bu isimleri hangi sosyal demokrat ölçütlerle seçtiniz? Emek, eşitlik, sosyal adalet, örgütlü toplum ve parti içi demokrasi konusundaki tutumlarını ne kadar önemsediniz?

Partiden ayrılmaları da bu kadro tercihlerinden bağımsız değerlendiremeyiz. Her ayrılığın kendi koşulları ve gerekçeleri vardır. Ancak ortak ideolojik bağ zayıfsa partiyle kurulan ilişki de daha kolay kopar. Benim itirazım, bu kopuşları yalnızca kişisel sadakat veya vefasızlık üzerinden açıklamaktır. Bu insanları o görevlere getiren siyasi anlayışın da sorumluluğu vardır. Cemil Tugay, Burcu Köksal, Özlem Çerçioğlu ve İstanbul’daki belediye başkanları etrafındaki ayrılma ve parti değiştirme tartışmaları bu açıdan değerlendirilmelidir. Eren Ali Bingöl gibi isimler söz konusu olduğunda da aynı soruyu soruyorum: Bu kadroların sosyal demokrat siyasetle bağı nerede kuruluyor? Aday belirlerken esas aldığınız ölçüt nedir? 1980 öncesindeki CHP’ye ilişkin hafızamda, bugün gördüğümüz ölçüde bir kopuş ve geçiş tablosu yok. Bunu kesin bir sayısal karşılaştırma olarak söylemiyorum; siyasi aidiyetin niteliğindeki değişime dikkat çekiyorum. Bir partide uzun süre bulunmak, o partinin ideolojisini benimsemiş olmak anlamına gelmiyor. Peki sosyal demokrat kadrolar nerede? Aydın Güven Gürkan’ın, Ercan Karakaş’ın, Fikri Sağlar’ın, Murat Karayalçın’ın temsil ettiği siyasi birikimin devamı nerede? Bu geleneğin yetiştirdiği insanlar neden partinin yönetiminde ve aday kadrolarında belirleyici değil? Oğuz Kaan Salıcı ve 10 Aralık Hareketi çevresini de bu soruya yeterli bir cevap olarak görmüyorum. Ben onların temsil ettiği çizgiyi, sosyal demokrat bir kadro yenilenmesinden çok bürokratik ve merkezci bir yaklaşım olarak değerlendiriyorum. Parti içindeki konum ve yönetim hesapları, sosyal demokrat siyasetin içeriğinin önüne geçtiğinde aynı sorun başka isimlerle devam ediyor. Kılıçdaroğlu dönemini de Baykal döneminde oluşan parti yapısından bağımsız değerlendirmiyorum. Genel seçimlerde iktidara ulaşılamaması bu eleştirinin bir parçasıdır. Bununla birlikte, yerel seçim başarılarını yok saymak doğru olmaz. Özgür Özel dönemindeki 2024 yerel seçim başarısını da teslim etmek gerekir. Ancak benim tartıştığım mesele yalnızca seçim kazanmak değildir. CHP’nin sosyal demokrat kimliği; kadrolarında, parti içi demokrasisinde, aday tercihlerinde ve uyguladığı politikalarda ne ölçüde karşılık buluyor? SHP ile birleşme sonrasında kaybedilen siyasi birikim ile bugün yaşanan kadro ve aidiyet sorunlarını birlikte değerlendirmeden bu soruya cevap veremeyiz. Bu çerçevede yeni bir partinin önünde duran temel denklem de benim için açıktır: Sosyal demokrat bir parti olacaksa kalıcı başarı ve iktidar şansı vardır. Olmayacaksa dönemsel olarak yüzde 20’leri, yüzde 25’leri görebilir; ancak bunun kalıcı bir iktidar seçeneğine dönüşebileceğine inanmıyorum. Türkiye’de solun başarılı olabilmesi için emek, özgürlük ve demokrasi ekseninde yeni bir politika belirlemesi gerekiyor. Emeği konuşmadan, barınma krizini anlatmadan, insanların geçim derdine ve Türkiye’nin temel sorunlarına somut cevaplar üretmeden başarılı olunamaz. Sosyal demokrasi, insanların gündelik hayatına değen bir siyasi programla karşılık bulur. Çalışanın ücretini, kiracının barınma hakkını, gencin geleceğini, emeklinin yaşam koşullarını ve yurttaşın özgürlüğünü siyasetin merkezine koymanız gerekir. Bu sorunları seçim dönemlerinde hatırlamak yeterli değildir. Partinin kadroları, örgütlenmesi ve siyasi öncelikleri de bu anlayışa dayanmalıdır. Aynı şekilde, ülkenin bir bölgesinde söylediğinizden başka bir bölgede çekinerek tutarlı bir siyaset kuramazsınız. “Güneydoğu’da bunu söylersem Batı ne der?” veya “Batı’da bunu savunursam Doğu’da nasıl karşılanır?” endişesiyle sosyal demokrat bir kimlik oluşturulamaz. Bir sosyal demokrat parti, Doğu’da hangi hak ve özgürlükleri savunuyorsa Batı’da da onları savunur. Batı’da hangi demokrasi ve eşitlik anlayışını anlatıyorsa Doğu’da da aynı ilkelerin arkasında durur. Bölgelere göre insanların sorunları ve çözümün ayrıntıları değişebilir; fakat temel ilkeler değişmez.