นี่แหละแผนที่ที่เขมรไม่อยากให้คุณเห็น "The Partition of Cambodia, Trấn Tây Era (c.1835-1841)" หรือถ้าแปลแบบแสบๆ คือ "แผนที่จำลองตอนที่กัมพูชาเกือบหายไปจากแผนที่โลก" หลายคนคิดว่าประวัติศาสตร์กัมพูชาคือการถูกรังแกจากข้างบ้าน แต่แผนที่ใบนี้บอกความจริงอีกด้านที่พนมเปญไม่เคยสอนเด็กในโรงเรียน มาดูกันทีละสี จะเข้าใจว่าทำไมประเทศนี้ถึงรอดมาได้แบบหวุดหวิด สีเหลืองบน - มณฑลบูรพา (Regions Annexed by Thailand) พระตะบอง, เสียมเรียบ, ศรีโสภณ, สตึงแตรง, พระวิหาร ทั้งหมดนี้คือเขตที่สยามต้องเข้ามาดูแล เพราะกัมพูชาตอนนั้นปกครองตัวเองไม่ได้แล้ว เป็นรัฐล้มเหลว เจ้าเขมรตีกันเองแล้วไปดึงญวนเข้ามา สยามเลยต้องตั้งเป็นมณฑลบูรพา ไม่งั้นญวนก็จะกินรวบหมด ตรงนี้อยู่ใต้สยามยาวถึง ร.5 จนฝรั่งเศสมายึดไป ใครไปนครวัดแล้วเห็นจารึกไทย นั่นแหละหลักฐาน สีชมพูอ่อนตรงกลาง - เวียดนามปกครอง (Vietnamese Autonomous / Trấn Tây) นี่คือไฮไลท์ของแผนที่ และเป็นฝันร้ายของคนเขมร ช่วงปี 1835-1841 จักรพรรดิมินห์หม่าง แห่งราชวงศ์เหงียน ส่งกองทัพมายึดพนมเปญ เปลี่ยนชื่อเมืองเป็น "ตรั๊นเต็ยถาญ" Trấn Tây Thành แล้วแบ่งประเทศเขมรทั้งประเทศเป็นจังหวัดแบบเวียดนาม ดูชื่อในแผนที่สิ Hải Tây (ไฮเต็ย) Hải Đông (ไฮดง) Nam Vang (นัมวัง คือ พนมเปญ ที่เวียดนามเรียก) Nam Ninh, Quảng Biên, Trực Sâm ทั้งหมดนี้คือการพยายาม Vietnamize กัมพูชา บังคับให้คนเขมรไว้ผมแบบญวน ใส่เสื้อแบบญวน เรียนหนังสือญวน เลิกเป็นเขมร แผนที่นี้เลยมีตัวหนังสือจีน/เวียดนามกำกับอยู่ทุกเมือง เพราะมันไม่ใช่ประเทศกัมพูชาอีกต่อไปแล้ว มันคือมณฑลตะวันตกของเวียดนาม สีแดงเข้ม - ผนวกโดยตรงจากเว้ (Direct Annexation) อันนี้เจ็บสุด คือพื้นที่รอบพนมเปญและปากแม่น้ำโขง ที่เวียดนามผนวกเอาไปตรงๆ ขึ้นกับเมืองเว้เลย ไม่ต้องผ่านเจ้าเขมรหุ่นเชิดแล้ว และตรงสีฟ้าจางๆ ล่างซ้าย Prachankiriket (Treaty Port) คือประจันคีรีเขต ที่ต่อมาเป็นท่าเรือให้ฝรั่งเศส สรุปสั้นๆ แบบเราๆ แผนที่ใบนี้ไม่ใช่แผนที่แบ่งเค้ก แต่เป็นแผนที่ใบมรณบัตรของกัมพูชา ในช่วงอานามสยามยุทธ์ กัมพูชาไม่ได้เป็นประเทศเอกราช แต่เป็นสนามรบระหว่าง 2 มหาอำนาจคือ สยามกับญวน แบ่งกันคนละครึ่งตามแผนที่ใบนี้เลย สยามได้บน ญวนได้ล่าง เกือบจะไม่มีที่ให้เจ้าเขมรยืนแล้ว ที่กัมพูชากลับมารวมเป็นประเทศได้อีกครั้ง ไม่ใช่เพราะตัวเองเข้มแข็ง แต่เพราะสยามกับญวนรบกันจนอ่อนแรงทั้งคู่ บวกกับฝรั่งเศสเข้ามาแทรกกลาง แล้วขีดเส้นใหม่ให้เป็น "กัมพูชาในอารักขาฝรั่งเศส" ดังนั้นเวลาที่พนมเปญโพสต์เขียนบทความด่าไทยเรื่องแผนที่โบราณ ลองเอาแผนที่ใบนี้ไปให้เขาดู จะได้จำได้ว่า ถ้าไม่มีสยามคานอำนาจไว้ในวันนั้น วันนี้บนแผนที่โลกอาจไม่มีชื่อ Cambodia เหลืออยู่แล้ว แต่อาจมีแค่จังหวัด Trấn Tây ของเวียดนามเท่านั้น 24 กันยายน 2569 / คัดข่าว – ประวัติศาสตร์